by Tačno na polovini naše velike kamperske turneje po Balkanu, došao je dan u kome smo nakon sedmice provedene u Albaniji krenuli ka našem trećem odredištu, kampu Nautilos u blizini Sivote na grčkoj obali Jonskog mora. Plan je bio takav da nakon doručka i pakovanja u kampu Gate to Horizon koji je bio naša ”baza” u blizini Sarande, na putu ka grčkoj granici napravimo dve duže pauze.
Prva stanka bila je rezervisana za kupanje u čuvenom Ksamilu, a potom smo posetili poznati arheološko – turistički kompleks Butrint.
Egzotični šarm i gužva u Ksamilu
Ksamil se nalazi na krajnjem jugu Albanije, od Sarande je udaljen 15 km, a od graničnog prelaza Qafë Botë – Mavromati 25 km. Ovo mesto koje je doživelo neverovatan turistički bum u poslednjih 10 – 15 godina ima veoma zanimljiv geografski položaj.
Osim noštva malih uvala i ostrvaca uz koja se proteže, posebnu zanimljivost predstavlja činjenica da je Ksamil najbliža kopnena tačka velikom i moćnom grčkom ostrvu Krf od koga je daljen samo 5 km.
Pomenuta okolna ostrva su mala, obrasla karakterističnom mediteranskom vegetacijom i dovoljno blizu obale da se na pojedinim mestima do njih može doplivati.
Za razliku od nekih delova albanske obale gde dominiraju duge šljunkovite plaže, Ksamil je poznat po peščanim plažama. More je uglavnom veoma plitko uz obalu, a boja vode zbog kombinacije svetlog morskog dna, dubine i čistog Jonskog mora je tirkizna pa sve to zajedno asocira na neke daleke egzotične destinacije.
Upravo zbog te izuzetno fotogenične kombinacije belog peska, modrozelenog mora i mase ostrvaca, Ksamil je izrastao u najpopularniju morsku destinaciju Albanije.
Registarske oznake mnoštva vozila koja smo susretali tokom poprilično dugog prolaska kroz mesto bile se iz brojnih evropskih zemalja, a među najbrojnijima bile su one iz Srbije.
Kažem da smo se dugo vozili – em je bila subota, em je bio sam početak turističke sezone, a bojim se da pomislim kako je sve to izgledalo mesec dana kasnije.
Ksamil je tipičan primer nekontrolisanog turističkog razvoja jedne destinacije – masa načičkanih novih apartmana, pansiona, prodavnica, restorana, a plaže okupirane suncobranima i ležaljkama.
O ukusima se ne raspravlja, ali mi nikada neće biti jasna želja da se odmor provede ležeći poput sardine, okružen sa stotinama drugih ljudi i da se još taj ”užitak” skupo plati.
No, dobro, nama je Ksamil svakako bio tranzitna destinacija i kao takav ispunio očekivanja – kupanje u prelepom moru, pićence u plažnom baru, malo snimanja iz ”dron perspektive” i to bi to.
Sreća je da u mestu postoji nekoliko velikih parkinga koji nisu daleko od plaža pa se barem oko toga nismo puno mučili.
Od mnoštva uvala i plaža mi smo izabrali jednu od poznatijih, zvučnog naziva ”Bora – Bora”.
Izbor je bio slučajan po principu tamo gde ugledamo slobodnih 2 m2 – tu ćemo 
Fotografije bolje ”govore” od reči – fenomenalno, toplo more, predivan beli, tvrd pesak – potpuno mi je razumljivo zašto ljudi hrle u Ksamil.
Možda je neki početak ili polovina juna najbolja ideja kako uživati u tom prirodnom raju bez opterćenja od tolike gužve.
Čisto kao neki savet ili ideja onima koji bi se ipak uputili u ove krajeve.
Butrint: Gde se istorija spaja sa netaknutom prirodom
Nastavak dana protekao je u sasvim drugačijem okruženju, kako u vizuelnom tako i u sadržajnom smislu. Na samo 5 km od centra Ksamila nalazi se fenomenalni Butrint, koji nas je baš oduševio.
Ova izuzetna zanimljiva kombinacija prirode i istorije je na UNESCO listi svetske baštine od 1992. godine, dok je područje kasnije zaštićeno i kao nacionalni park.
Butrint je podignut na malom poluostrvu odnosno uzvišenju koje sa tri strane okružuju voda i močvarni predeli. Sa jedne strane nalazi se Butrintsko jezero, a prema moru vodi kanal.
Čitav prostor predstavlja veoma značajan močvarni ekosistem sa velikim brojem biljnih i životinjskih vrsta – 247 vrsta ptica, kao i veliki broj vrsta sisara, gmizavaca i vodozemaca.
U priobalnim vodama povremeno se mogu sresti i delfini i morske kornjače.
No, Butrint je svetski poznat pre svega kao arheološki lokalitet, a ovo raskošno prirodno okruženje mu daje dodatnu vrednost i to veliku. Kada bolje razmislim od svih arheoloških nalazišta koje sam u životu posetio ovo u Butrintu je najlepše i to upravo zbog ambijenta u kome se nalazi.
Bujna vegetacija, gusta šuma osim što ”gode oku” omogućavaju da se ovaj porilično veliki kompleks može obići i tokom leta.
U suprotnom, kombinacija golog kamena i julskog sunca bila bi nepodnošljiva.
Mi smo u kompleksu proveli oko dva sata, no za one koje imaju više vremena i žele da na miru istraže što više detalja, Butrint može biti destinacija i za čitav dan.
Ulaznica je koštala oko 10 eura, a iako naspram ulaza postoji veliki parking,
Golf smo ostavili stotinak metara dalje – više mu je prijala debela hladovina koja krasi parking restorana Livia. Za one koji bi iz Butrinta krenuli ka Grčkoj poput nas, značajna je informacija da se odmah uz glavni parking i ulaz u arheološki park nalazi pristanište za skelu pomoću koje se prelazi kanal Vivari, čime se pravi značajna ušteda što u kilometraži, što u živcima.
Alternativa podrazumeva povratak do Ksamila i prolazak kroz saobraćajnu gužvu celom njegovom dužinom uz ”višak” od 26 km.
Bogata istorija kroz milenijume
Butrint ima istoriju dugu više od 2.500 godina.
Najpre je bio grčko naselje, a zahvaljujući položaju uz more i plovnom kanalu postao je važno trgovačko i strateško mesto.
Tokom 19. i većeg dela 20. veka Butrint je bio zarasla, divlja oblast u kojoj su se isprepletale ruševine i močvare. Sistematska iskopavanja počela su 1930-ih godina pod vođstvom italijanskih arheologa, čime su otkriveni prvi slojevi antičkog pozorišta i hramova.
Postoji jedna zanimljiva legenda prema kojoj su Butrint osnovali Trojanci koji su nakon pada Troje krenuli u potragu za novim domom. U Vergilijevoj Eneidi pominje se i Enej, mitski trojanski junak, koji je na svom putu prema Italiji posetio Butrint. Istorijski gledano, ovo je legenda, ali je upravo ona Butrintu dala posebno mesto u antičkoj mitologiji.
U rimsko doba grad doživljava veliki razvoj – podižu se forum, terme, pozorište, hramovi i druge javne građevine, a Butrint postaje značajan grad u okviru Rimskog carstva.
Sa širenjem hrišćanstva grad dobija novu ulogu i postaje važan episkopski centar, o čemu svedoče velika bazilika i raskošni baptisterijum sa mozaikom.
Nakon propasti Rimskog carstva i burnih migracija, Butrint je u ranom srednjem veku bio pod vizantijskom vlašću, a jedno vreme i pod upravom Normana i Anžujaca.
Zbog čestih ratova, malarije u okolnim močvarama i pomeranja trgovačkih puteva, grad je počeo gubiti na važnosti. Do kasnog srednjeg veka veći deo nekada sjajnog antičkog grada bio je napušten, a život se sveo na manja, utvrđena naselja i ribarske zajednice oko kanala.
Venecija (Mletačka republika) je u više navrata imala kontrolu nad ovim područjem jer je Butrint imao strateški položaj za trgovinu i kontrolu ulaza u Jadransko i Jonsko more. Mlečani su obnovili i ojačali odbrambene sisteme kako bi zaštitili bogate ribnjake koji su bili ključni izvor hrane i prihoda.
Iz tog perioda potiče čuvena Mletačka kula na samom ulazu u arheološki park, kao i karakteristični Trouglasti zamak koji se nalazi na ostrvcu na ušću kanala Vivar, sagrađen radi zaštite od Osmanlija.
Pored ovog zamka se prođe kada se skelom pređe na ostrvo koje je sa druge strane spojeno mostićem sa kopnom – pomenuti pravac ka Grčkoj.
U kasnijem periodu Butrint ulazi u sastav Osmanskog carstva, a regionom su vladali lokalni moćnici.
Početkom 19. veka (oko 1807. godine), moćni osmanski vladar južnog Balkana, Ali-paša Tepelena, podigao je novo utvrđenje (zamak Ali-paše) na ušću kanala u Jonsko more.
Svrha ovog zamka bila je blokiranje pristupa moru i odbrana od napada flote ruske ili britanske imperije iz pravca Krfa.
Zamak nismo posetili jer je on izdvojen od kompleksa u Butrintu, udaljen je oko 3 km i pozicioniran na malom ostrvu do kojeg se može doći samo čamcem, a za sve to nismo imali dovoljno vremena.
Mene je ovaj zamak jako asocirao na tvrđavu Svetog Nikole koja se nalazi na ulazu u Šibenski kanal, gotovo identična struktura i strateški položaj.
Istraživanje antičkih tajni i znamenitosti
Mi smo odmah nakon ulaska u park krenuli stazom levo koja vodi ka najvišem delu kompleksa – akropolju na kome je Venecijanska tvrđava u kojoj je danas smešten Muzej antičkog Butrinta.
Muzej kroz arheološke nalaze hronološki predstavlja istoriju grada, od bronzanog doba do kasnog srednjeg veka. Odavde se pruža i jako lep pogled na okolna brda, lagunu, kanal i njegovo ušće u more.
U centralnom delu antičkog grada najviše pažnje privlače antičko pozorište, Asklepijevo svetilište, rimske terme, forum i gimnazijum, dok su po okolnom prostoru razmešteni Trikonk palata, baptisterijum sa raskošnim mozaikom, Velika bazilika, gradske kapije i ostaci bedema.
Starogrčko pozorište jedan je od najbolje očuvanih i najimpresivnijih spomenika u parku. Izgrađeno je u 3. veku p.n.e. na padini akropolja, sa kapacitetom od oko 2.500 gledalaca, a kasnije su ga Rimljani proširili.
Možda su najjači utisak na mene ostavili ostaci Velike bazilike, masivne ranohrišćanske crkve sagrađene u prvoj polovini 6. veka čiji zidovi i lukovi i danas dominiraju prostorom.
Kod ovakvih zdanja redovno me ”napadne” maštanje o postojanju vremenske mašine kojom bi čovek mogao privremeno da ”otputuje” na isto mesto stotinama (hiljadama) godina unazad i da ga doživi u njegovom izvornom izdanju.
Još jedna pozitivna stvar, kompleks je koncipiran tako da se ne morate vratiti istim putem, nego su zanimljive tačke nekako razbacane u obliku pravilnog kluba.
Za kretanje po parku treba voditi računa da se ide što je više moguće po utabanim i označenim stazama a da se izbegava lutanje po visokoj travi, žbunju i slično – na opasnost od zmija periodično ukazuju i table upozorenja.
Na krajnjem severnom delu kompleksa izbija se na obalu Butrintskog jezera i sa te strane mogu se videti dva impresivna segmenta odbrambenog sistema Butrinta još iz grčkog perioda (4. vek p.n.e.) – Lavlja vrata (Lion Gate) i Vrata na jezeru (Lake Gate).
Povratak ka polaznoj tački podrazumevao je šetnju uz obalu kanala, a u ovom delu se nalaze ranije pominjana Baptisterija (prostor namenjen za obred krštenja), Trgovačka kuća (građevina iz rimskog perioda namenjena za stanovanje bogatijih građana) i Palata sa tri konhe (Triconch Palace) koja predstavlja jednu od najraskošnijih i najimpresivnijih rimskih i kasnoantičkih vila (domus) na ovom lokalitetu.
Sve u svemu, Ksamil je bio u skladu sa očekivanjima, a Butrint ih je nadmašio, pa je moja topla preporuka za one koji nameravaju da svoj odmor provedu u ovom delu Albanije da posetu ovom impresivnom mestu svakako uvrste u svoj plan putovanja.
Nezaboravan susret sa albanskim jugom još jednom je potvrdio da savršeno putovanje leži u skladnom balansu između opuštanja na tirkiznim plažama i dubokog uranjanja u slojeve milenijumske istorije.
