by Agrigento – nekadašnji Akragas
Agrigento je gradić na južnoj strani Sicilije, najpoznatiji po čuvenom arheološkom nalazištu Dolina hramova, koje spada u pet „must see“ turističkih destinacija ovog predivnog mediteranskog ostrva.
Grad su osnovali grčki kolonisti oko 580. godine pre nove ere, a njegov prvobitni naziv bio je Akragas.
U to vreme Akragas je bio jedan od najmoćnijih gradova Sredozemlja, nadaleko poznat po bogatstvu, umetnosti, filozofiji i monumentalnim hramovima.
Dolina hramova (Valle dei Templi), koja se od 1997. godine nalazi na UNESCO listi svetske kulturne baštine, predstavlja jedno od najbolje očuvanih područja antičke grčke arhitekture izvan same Grčke.
Gradnja hramova započeta je oko 550. godine pre nove ere, a danas se ovaj svetski poznati arheološki park prostire na oko 1.300 hektara. U njemu se mogu videti fantastični ostaci drevnog grada, hramovi, svetilišta i nekropole.
Lokalitet se nalazi južno od grada, na vrhu jednog izduženog grebena – dakle, na nečemu što je sasvim suprotno od pojma „dolina“. Ipak, iz perspektive grada Agrigenta, koji se nalazi na brdu iznad, ovaj prostor se zaista može doživeti kao dolina.
Grad i arheološki kompleks udaljeni su od morske obale oko pet kilometara, a od Turskih stepenica, jedne od najpopularnijih prirodnih znamenitosti Sicilije, koje smo i mi posetili nakon obilaska Doline hramova, deli ih svega petnaestak kilometara.
Put do Doline hramova
U uvodnom blogu o našem putovanju po Siciliji, koji možete pročitati OVDE, u segmentu u kojem opisujem rute obilaska svih važnijih destinacija, pomenuo sam da sam prilikom planiranja napravio veliku grešku odlučivši da imamo samo dve stacionarne tačke iz kojih krećemo u razgledanje.
Mnogo bolje i jednostavnije bilo bi da smo imali i treću, negde na južnoj ili jugozapadnoj obali Sicilije, jer bi tada odredišta poput Enne, Agrigenta, Nota i Sirakuze bila značajno bliža i mnogo brže dostupna.
Ovako, i iz okoline Palerma, gde smo bili prvih pet dana, i iz okoline Taormine, gde smo proveli narednih devet dana, Agrigento je bio podjednako – i prilično – daleko.
Tačnije, od Ali Termi, odakle smo krenuli tog ranog junskog jutra, pa do Doline hramova ima oko 230 kilometara.
Veći deo puta vodi auto-putem, ali zbog redovnih gužvi u okolini Katanije putovanje u jednom pravcu traje oko tri sata.
U to doba godine dani su zaista dugi, pa smo tog dana uspeli da vidimo mnogo zanimljivih i lepih mesta (u povratku i prelepu Ennu), ali ovolika kilometraža za samo jedan dan kod mnogih bi verovatno izazvala barem blagu odbojnost. 😊
Rekoh da smo poranili, što zbog namere da što bolje iskoristimo dan, što zbog toga da veći deo obilaska završimo pre najjačeg sunca.
Ako planirate posetu tokom leta, onda je ovaj savet dragocen, jer uprkos našem ranoranilačkom entuzijazmu, činjenici da smo na blagajni kompleksa bili među prvima i da se radilo tek o prvim kalendarskim danima leta, na samom lokalitetu bilo je baš, baš toplo.
Dakle, zaštita za glavu, dovoljno tečnosti i adekvatna obuća pomoći će da vam razgledanje bude mnogo prijatnije.
Prostrani parking ispred ulaza punio se tog jutra gotovo neverovatnom brzinom, što je samo potvrdilo da Agrigento sa pravom nosi epitet jedne od najposećenijih destinacija na Siciliji.
Postoji nekoliko varijanti paketa ulaznica: osnovni (samo Dolina hramova), Dolina hramova + Arheološki muzej, kao i onaj za koji sam se ja odlučio – Dolina hramova + Vrt Kolimbetra (Giardino della Kolymbethra). Ova ulaznica koštala je 20 evra.
Kratak pogled u prošlost
Za istoriju Agrigenta treba još reći da su 406. godine p.n.e. Kartaginjani osvojili i opustošili Akragas.
Stanovništvo je pobeglo, grad je opljačkan, a mnogi hramovi i građevine ozbiljno su oštećeni.
Iako se kasnije delimično oporavio, nikada više nije dostigao nekadašnju slavu.
Rimljani su konačno preuzeli grad 210. godine p.n.e. i nazvali ga Agrigentum.
Tokom kasne antike stanovništvo se povuklo na više i bezbednije položaje. Kasnije su gradom vladali Vizantinci, Arapi i Normani.
Iz arapskog perioda potiče deo urbanog karaktera današnjeg Agrigenta.
Hramovi koji ostavljaju bez daha
Ono što izaziva najveće divljenje na samom lokalitetu jesu ostaci hramova kojih ima nekoliko.
Hram Here (Junone)
Prvi na koji smo naišli bio je Hram Here (Junone) – Tempio di Era (Giunone), koji je građen oko 450. godine p.n.e. i posvećen boginji Heri (u rimskoj mitologiji Junoni), zaštitnici braka, porodice i žena.
Hram je izgrađen u dorskom stilu i prvobitno je imao 34 stuba, od kojih je danas sačuvano njih 25.
Nalazi se na samom kraju grebena sa istočne strane i sa njegovog platoa pruža se fantastičan pogled na okolni pejzaž i more.
Hram Konkordije
Najbolje očuvan i najpoznatiji je Hram Konkordije – Tempio della Concordia.
Građen je između 440. i 430. godine p.n.e., a tokom 6. veka pretvoren je u hrišćansku crkvu i upravo je to glavni razlog zbog kojeg je i danas u tako dobrom stanju.
Neverovatno podseća na atinski Partenon i definitivno je mesto ispred kojeg se fotografiše najveći broj posetilaca.
Neposredno ispred Hrama Konkordije nalazi se monumentalna bronzana skulptura „Pali Ikar“ poljskog umetnika Igora Mitoraja.
Kontrast između gotovo savršeno očuvanog antičkog hrama i tela mitskog junaka koje leži na zemlji jedan je od najupečatljivijih prizora u čitavoj Dolini hramova.
Mnogi posetioci pomisle da je skulptura antička ili da je pronađena tokom arheoloških iskopavanja, a zapravo je reč o savremenom umetničkom delu postavljenom tek u naše vreme.
Hram Herakla
Tempio di Ercole (Hram Herakla) smatra se najstarijim hramom u Dolini hramova.
Podignut je krajem 6. veka pre nove ere, verovatno između 510. i 500. godine p.n.e., u periodu kada je Akragas doživljavao svoj prvi veliki procvat.
Hram je bio posvećen Heraklu (grčki Herakle, rimski Herkul), jednom od najpoštovanijih junaka antičkog sveta.
Zevsov hram
Zevsov hram – Tempio di Zeus bio je jedan od najvećih dorskih hramova ikada podignutih.
Građen je nakon pobede nad Kartaginjanima kod Himere, ali nikada nije u potpunosti završen.
Kasnije je razoren zemljotresima i vekovima korišćen kao kamenolom.
Posebno je poznat po ogromnim kamenim figurama Atlasa (Telamona) koje su nosile konstrukciju hrama.
Godine 2024. jedan rekonstruisani Atlas, visok oko osam metara, vraćen je ispred hrama, pružajući posetiocima bolju predstavu o nekadašnjoj monumentalnosti ove građevine.
Hram Dioskura
Tempio di Castore e Polluce (Tempio dei Dioscuri) danas je jedan od najprepoznatljivijih simbola Agrigenta.
Bio je posvećen Dioskurima, blizancima Kastoru i Poluksu, sinovima Zevsa koji su u grčkoj mitologiji smatrani zaštitnicima moreplovaca, putnika i ratnika.
Od čitavog hrama ostala su samo četiri stuba, ali upravo ta četiri stuba pojavljuju se na većini razglednica i turističkih brošura Sicilije.
Ovaj hram nalazi se neposredno uz ulaz u vrtove Kolymbethra, gde sam se rastao sa svojim drugarima koji su krenuli ka obližnjem lokalu na zasluženo osveženje i pauzu.
Hram Vulkana (Hefesta)
U okviru ovog izdvojenog segmenta kompleksa video sam još jedan hram, do kojeg sam morao čak i prugu da pređem.
Čitava situacija delovala je pomalo sablasno – u ovaj deo lokaliteta retko ko zalazi, tako da sam veći deo vremena bio potpuno sam.
Reč je o Hramu Vulkana (Hefesta).
Njegov naziv potiče iz rimskog doba, kada je bio povezivan sa Vulkanom, bogom vatre i kovačkog zanata.
Međutim, pošto ne postoje čvrsti dokazi kome je svetilište prvobitno bilo posvećeno, mnogi istoričari pretpostavljaju da je u grčkom periodu bilo povezano sa Hefestom, grčkim pandanom rimskog Vulkana.
Upravo je to razlog zbog kojeg se danas naziva Hram Vulkana, odnosno Hefesta.
Kolimbetra – zelena oaza usred antičkog sveta
Inače, šetnja Kolimbetrom predstavlja potpuni kontrast obilasku hramova.
Nakon kamenih stubova, vreline i otvorenih vidika, posetilac se odjednom nalazi među limunima, narandžama, maslinama, smokvama i mirisnim mediteranskim biljem.
Uske staze prolaze kroz hladovinu drveća, a na pojedinim mestima mogu se videti ostaci drevnih kanala i podzemnih prolaza kojima je nekada dovođena voda.
Ovi vrtovi nisu samo botanička atrakcija već i živi dokaz kontinuiteta života na ovom prostoru.
Grci su ovde gradili rezervoare za vodu, Arapi su usavršili sisteme navodnjavanja, a današnji vrt i dalje čuva tragove svih tih civilizacija.
Nekropole i skriveni tragovi prošlosti
Između svih ovih hramova postoje i druge zanimljivosti koje smo videli.
Na prostoru između hramova Here i Konkordije nalaze se tzv. Arcosoli, grobni prostori sa karakterističnim lučno oblikovanim nišama u kamenu, iz kasnoantičkog i ranohrišćanskog perioda.
Iza Konkordije nalazi se ranohrišćanska nekropola Giambertoni, sa grobnicama uklesanim u stenu, nastala mnogo vekova nakon izgradnje hramova.
U istom nivou, samo sa druge strane glavnog puta – šetačke staze – nalazi se nekropola Paleocristiana, koja pokazuje kako je prostor nekadašnjeg paganskog grada nastavio da živi i nakon propasti antičke civilizacije.
Vila Aurea – neobični uljez među hramovima
Svojevrsni „uljez“ u arheološkom parku je Vila Aurea, nekadašnja plemićka rezidencija iz 18. veka, okružena prelepim vrtovima i maslinicima.
Ovaj deo svojim sadržajem i izgledom u potpunosti odudara od okruženja, a razlog za to leži u činjenici da ovo područje tokom 18. i 19. veka nije bilo zaštićeno. Jedan deo predstavljao je poljoprivredno zemljište, dok su na privatnim posedima građene vile i letnjikovci.
Jednu od vila kupio je engleski aristokrata i bivši vojni oficir Sir Alexander Hardcastle.
Hardcastle je jedna od najzanimljivijih figura u istoriji Agrigenta.
Došao je 1921. godine zbog klime i fascinacije grčkim ostacima, kupio vilu i nazvao je „Aurea“ po obližnjoj antičkoj kapiji Porta Aurea, nekadašnjem ulazu u grad Akragas.
Potom je praktično potrošio veliki deo svog bogatstva finansirajući arheološka iskopavanja i restauraciju hramova u Dolini hramova, radeći sa arheologom Pirrom Marconijem.
Mnogi spomenici koje danas vidimo u dobrom stanju delom duguju opstanak upravo njegovom novcu.
Danas vila služi za izložbe, kulturne događaje i reprezentativne potrebe uprave parka.
Može se obići i njena unutrašnjost, ali je fotografisanje zabranjeno.
Čini mi se da je za ovako vruć letnji dan ovo bila maksimalna doza arheologije i da su sazreli uslovi za relaksaciju i opuštanje. 😊
Turske stepenice – savršen završetak dana
Čini mi se da je za ovako vruć letnji dan ovo bila maksimalna doza arheologije i da su sazreli uslovi za relaksaciju i opuštanje. 😊
A za navedene aktivnosti, na ovom delu Sicilije, nema bolje destinacije od Turskih stepenica i plaža u njihovoj blizini.
O čemu se zapravo radi?
Litica upečatljivog izgleda i oblika, potpuno bele boje, koja izgleda kao da je neko na njoj bukvalno uklesao gomilu stepenica, nalazi se oko 15 kilometara zapadno od Agrigenta, pored mesta Realmonte.
Ta neverovatna bela boja potiče ne od krečnjaka, kako većina ljudi na prvi pogled pomisli, već od lapora, mešavine gline i krečnjaka.
Kako je nastao naziv Scala dei Turchi?
A kako je nastao naziv Scala dei Turchi – „Turske stepenice“?
U 16. veku obala Sicilije često je bila izložena napadima saracenskih i berberskih gusara.
Lokalno stanovništvo ih je uglavnom nazivalo „Turcima“, bez obzira na njihovo stvarno poreklo.
Ova prirodna stepenasta litica bila je idealno mesto za iskrcavanje jer je zaliv bio zaklonjen od vetra, pa su gusari odavde kretali u pljačkaške pohode po unutrašnjosti ostrva.
Krhka lepota
Koliko god izgledala čvrsto, bela stena je zapravo veoma krhka.
Godinama su milioni posetilaca hodali po njoj, ostavljali grafite, lomili komade kao suvenire i ubrzavali eroziju.
Zbog toga je došlo do ograničenja pristupa, a nas je dočekala prilično neočekivana situacija.
Na lokalitet se moglo doći, ali uz naplatu, što samo po sebi nije predstavljalo problem.
Problem je bio u tome što se ulaznica nije mogla kupiti ni gotovinom ni karticom, već isključivo putem aplikacije organizacije kojoj je povereno upravljanje lokalitetom.
Instalirati aplikaciju na prostoru bez milimetra hladovine, dok sunce nemilosrdno udara u ekran i čini ga gotovo nevidljivim, pokazalo se kao gotovo nemoguća misija, pogotovo zato što signala mobilne mreže gotovo da nije ni bilo.
Pogled iz morske perspektive
Da me spasi od potpunog razočaranja potrudio se jedan ljubazni gospodin koji me je za 10 evra provozao svojim čamcem, pa sam ovaj neverovatni prirodni fenomen imao priliku da vidim iz morske perspektive.
Ispostavilo se da je to zapravo bio pun pogodak.
Baš sam uživao i u plovidbi i u pogledu, pa je na kraju sve ispalo jedno lepo i potpuno neočekivano iskustvo.
Posmatrane sa mora, Turske stepenice izgledaju još impresivnije nego sa kopna. Slojevi bele stene spuštaju se prema tirkiznom moru stvarajući prizor koji zaista deluje nestvarno.
Kupanje za kraj savršenog dana
Ostatak popodneva proveli smo uživajući u kupanju na divnoj peščanoj plaži i toplom moru, uz ispijanje savršenog espresa u obližnjem baru.
Posle nekoliko sati provedenih među antičkim hramovima i na letnjem suncu Sicilije, teško je zamisliti lepši završetak dana.
Parking i praktične informacije
Treba još reći da smo imali određenu bojazan oko parkiranja, s obzirom na to da se radi o izuzetno posećenoj destinaciji, ali se ispostavilo da razloga za brigu nije bilo.
Problem je uspešno rešen parkingom u ulici Via Discesa Majata.
Na njenom kraju, u neposrednoj blizini obale, nalazi se prostrani parking sa naplatom na kojem je bilo sasvim dovoljno slobodnih mesta.
Od trenutka kada izađete na plažu pa do Turskih stepenica ima desetak minuta lagane šetnje uz samo more (a može i kroz njega 😊).
Utisci na kraju dana
Kada se na kraju dana saberu veličanstveni grčki hramovi, spokojni vrtovi Kolimbetre, zanimljiva priča o Aleksanderu Hardkastlu, kupanje u toplom moru i pogled na bele litice Turskih stepenica, ostaje utisak da je ovo bio jedan od najlepših dana našeg putovanja po Siciliji.
Agrigento nam je pokazao dve potpuno različite strane ostrva. Sa jedne strane stoji antički svet Akragasa, jedan od najmoćnijih gradova nekadašnjeg Mediterana, čiji hramovi i danas izazivaju divljenje. Sa druge strane nalazi se priroda koja je tokom miliona godina stvorila jedan od najneobičnijih pejzaža na čitavoj Siciliji.
Upravo u tom spoju istorije, kulture, mora i mediteranskog načina života krije se najveća čar ovog dela ostrva.
Da ponovo planiram putovanje po Siciliji, Agrigento i Turske stepenice bez razmišljanja bi se našli na listi destinacija koje ne bih propustio.
