by Takovo, naselje od oko 350 stanovnika smešteno na pitomim šumadijskim brežuljcima, predstavlja lokalitet od izuzetnog značaja u istoriji Srbije 19. veka.
U Takovu je 23. aprila 1815. godine, na verski praznik Cveti, podignut Drugi srpski ustanak pod vođstvom Miloša Obrenovića, čiji je cilj bio uspostavljanje srpske autonomije u okviru Osmanskog carstva i formiranje Kneževine Srbije, koja je imala svoju skupštinu, ustav i vladarsku dinastiju.
Istorijske lokacije u Takovu
U samom mestu postoje tri značajne lokacije koje podsećaju na ovaj događaj – Znamenito mesto Takovski grm, Muzej Drugog srpskog ustanka i Crkva-brvnara Svetog Đorđa.
Putopisni uvod – kako sam stigao u Takovo
Takovo sam posetio jednog ranog novembarskog dana, na svom putu ka Kragujevcu, jer sam u međuvremenu shvatio da se, zahvaljujući auto-putu Miloš Veliki, do srca Šumadije i Sajma turizma koji pohodim poslednjih 16 godina, može stići i ovom, neuobičajenom rutom, čija je ukupna kilometraža gotovo identična onoj uobičajenoj preko auto-puta Beograd–Niš i Batočine.
Dakle, nakon manje od dva sata vožnje i oko 200 pređenih kilometara, stigao sam u ovo malo mesto, koje pripada opštini Gornji Milanovac i nalazi se odmah uz ulazno-izlaznu rampu na auto-putu.
Takovo kao idealno mesto za pauzu
Ova informacija može biti zanimljiva svim putnicima koji putuju u pravcu Zlatibora, crnogorskog primorja i slično – Takovo je idealno mesto za pauzu tokom koje će znatiželjnici moći, osim da se odmore, i nešto da nauče.
Znamenito mesto Takovski grm
Tačan naziv prvog odredišta koje sam posetio je Memorijalno-istorijski kompleks Znamenito mesto Takovski grm, a on se nalazi bukvalno uz sam auto-put.
Takovski grm je ustvari staro stablo hrasta lužnjaka pod kojim je Miloš Obrenović objavio početak borbe protiv Turaka. Hrast je bio visok neverovatnih 23 metra, sa pet velikih grana, prečnika preko 3,5 metra i obima devet metara.
Sudbina hrasta i simbolika
Zanimljiva je sudbina hrasta, koja se na neki tragičan način simbolično povezala sa sudbinom porodice Obrenović. Njegova najveća grana otpala je 1860. godine, nekoliko meseci pre nego što je umro Miloš Obrenović, a manja se odlomila osam godina kasnije, neposredno pred ubistvo kneza Mihaila. Dinastija Obrenović svoj nasilni kraj doživela je 1901. godine, a u isto vreme oluja je iščupala hrast iz korena.
Ostaci starog hrasta danas se čuvaju u Muzeju Drugog srpskog ustanka u Takovu, u crkvi Svete Trojice u Gornjem Milanovcu i na Šumarskom fakultetu u Beogradu.
Tradicija „Takovskog grma“
Inače, knez Mihailo je prilikom posete Takovu 1865. godine uspostavio tradiciju „Takovskog grma“, osveštano i zasadio „hrast naslednik“ koji je listao do devedesetih godina prošlog veka. Istom prilikom otkupio je zemljište oko stoletnih hrastova i učinio ga javnim dobrom, a narod je taj prostor, u znak zahvalnosti, nazvao „Kneževe livade“.
Tradicija „Takovskog grma“ nastavljena je 1995. godine sadnjom treće generacije, čime se na simboličan način pokazuje kontinuitet državnosti i izdržljivosti tamošnjeg naroda.
Spomenici i Takovski dvorac
U vreme njegovog naslednika, kralja Milana Obrenovića, ispod hrastova podignut je spomenik u vidu šestougaonog obeliska sa ustaničkim i državnim obeležjima i patriotskim stihovima Ljube Nenadovića.
Sa suprotne strane, na blagom uzvišnju, nalazi se bronzani spomenik „Takovski ustanak“, rad jednog od prvih vajara u Srbiji, Petra Ubavića. Spomenik prikazuje Miloša Obrenovića i arhimandrita Milentija Pavlovića u trenutku podizanja ustanka.
Spomenik je bio napravljen za Svetsku izložbu u Parizu 1900. godine, no sudbina mu je bila takva da do Pariza nikada nije stigao, a u Takovu je postavljen tek 1990.
Nekada je ovde postojala vila, podignuta 1899. godine za kralja Aleksandra i kraljicu Dragu, koju su zvali „Takovski dvorac“. Ovo velelepno zdanje izgorelo je 1917. godine pod nerazjašnjenim okolnostima i danas mu se ni temelji ne naziru.
Prirodni ambijent kompleksa
Ceo ovaj opisani prostor smešten je u kotlini, na nadmorskoj visini od 472 metra, omeđen sa dve rečice – Klatičevačkom i Dičinom. Mala zelena oaza, prijatna za šetnju i opuštanje.
Muzej Drugog srpskog ustanka
Na samo dva kilometra od kompleksa, na putu za Gornji Milanovac (u mom slučaju udaljen 50 km do Kragujevca), u zgradi stare škole nalazi se Muzej Drugog srpskog ustanka.
Zgrada je zadužbina Aleksandra Obrenovića iz 1891. i u njoj se nalazila škola punih 90 godina.
Nakon požara 1981. napravljena je nova škola u neposrednoj blizini, a stara zgrada je rekonstruisana i od 1994. vrši funkciju muzeja.
Stalna muzejska postavka
Stalna postavka nosi naziv „Drugi srpski ustanak i srpska revolucija 1804–1839“, i prikazuje – dokumentima, originalnim predmetima, reprodukcijama i umetničkim delima — razvoj događaja od Prvog srpskog ustanka, preko Hadži-Prodanove bune, do Drugog ustanka i prve vladavine kneza/princa Miloša Obrenovića.
Posetioci, između ostalog, mogu pogledati izloženo oružje (sablje, jatagani, puške, revolveri) iz vremena ustanka, ali i druge predmete poput odeće, knjiga, pisama, posuđa itd.
Centralno mesto u muzeju zauzimaju ostaci originalnog Takovskog grma, dok je iza njega postavljena slavna slika Paje Jovanovića ”Takovski ustanak” iz 1895.
Radno vreme muzeja koji spada pod Muzej Rudničko–takovskog kraja je 9–17 h, dok je vikendom otvoren između 11 i 16 h, a cena ulaznice 300,00 dinara.
Crkva-brvnara Svetog Đorđa
Rastojanje od muzeja do crkve brvnare je 500 metara tako da oni koji imaju vremena mogu i da prošetaju, no ja sam bio u žurbi tog dana tako da sam na brzinu se odvezao do ovog značajnog mesta.
Crkva posvećena Svetom Đorđu je sagrađena 1795. na mestu stare crkve iz 1724.
Radi se o drvenoj crkvi – brvnari, remek delu majstora iz istočne Bosne.
Temelji su joj od tesanog kamena, a konstrukcija je napravljena od hrastovih brvana.
Istorijski događaji vezani za crkvu
Ispred ove crkve se Miloš Obrenović 1813. godine predao Osmanlijama i time formalno priznao poraz i slom Prvog srpskog ustanka.
Dve godine kasnije, na istom mestu, na verski praznik Cveti (23.04.1815.), ustanici su se pričestili i zakleli na vernost izabranom vođi, Milošu Obrenoviću, da bi se nakon toga uputili u dolinu i ispod starog hrasta obnarodovali svoju odluku i pozvali narod na ustanak.
Dvorište crkve i turistički objekat
U ograđenom dvorištu u kome se nalazi crkva podignut je pomoćni objekat za turiste i vernike i u kome, osim toaleta, zainteresovani mogu popiti kafu ili neko piće ispod nadkrivene terase.
U danu kada sam ja posetio ovo mesto, nikoga tamo nisam zatekao iako je sve bilo otvoreno, osim ulaza u samu crkvu, nažalost, tako da njenu unutrašnjost nisam video.
Završni utisci
No, i bez toga, bio sam izuzetno zadovoljan onim što sam uspeo da istražim i saznam, a ovo značajno istorijsko mesto u Srbiji zaslužuje da ga posetite.
Lepo je, korisno i ne oduzima previše vremena.
