Zaječarski muzej kao vremeplov, pa šetnja kroz grad u prolećnom ritmu

Prvi susret sa Zaječarom

Do ovogodišnjeg aprila nikada u životu nisam bio u Zaječaru, a sada za samo nekoliko dana smo dva puta prenoćili u ovom gradu na samom istoku Srbije.

Destinacije koje smo nameravali da obiđemo tokom naše uskršnje ture po istočnoj Srbiji i zapadnoj Bugarskoj nametnuli su Zaječar kao idealno tranzitno i logističko odredište.

Felix Romuliana – prvi utisak Zaječara

U turističkom smislu, prva i ubedljivo najsnažnija asocijacija na Zaječar je čuveno arheološko nalazište Felix Romuliana, koje datira iz rimskog perioda i predstavlja jedno od najznačajnijih kulturno–istorijskih dobara u Srbiji.

Ovu destinaciju pod zaštitom UNESCO-a, koja je udaljena deset kilometara od centra grada, posetili smo prošle godine o čemu sam napisao poseban blog koji se može pročitati OVDE:

Felix Romuliana, impresivna palata rimskog imperatora Galerija Maksimijana na istoku Srbije

Ovaj put smo kratko zastali kako bi veličanstvenu palatu snimili i iz dron perspektive.

Grad između istorije i demografskih izazova

Zaječar je grad sa oko 50.000 stanovnika i deli sudbinu svih drugih mesta u istočnoj Srbiji – usled izuzetno loše ekonomske situacije dolazi do permanentnog iseljavanja ljudi, što u inostranstvo, što u Beograd ili u neke druge delove Srbije u potrazi za boljim životom.

Sela se prazne, a posebno su bile upečatljive scene iz gotovo potpuno napuštenih zaseoka duž cele Stare planine koje smo prošle godine obišli.

Slične slike smo zatekli i na obroncima iste planine samo sa „druge strane granice“ – sela i mesta zapadne Bugarske jednako apokaliptično izgledaju uprkos činjenici da se radi o državi članu EU.

No, o tome u posebnom blogu, sada se vraćamo u grad na obali reke Timok, koji je od granice sa Bugarskom (granični prelaz Vrška čuka) udaljen samo 12 km.

Put do Zaječara i Rtanj u prolazu

Iako je poprilično udaljen, do Zaječara se iz pravca Novog Sada (340 km) i Beograda prilično brzo stiže zahvaljujući izuzetno dobrom putu koji od izlaska sa auto-puta Beograd–Niš kod Paraćina, u dužini od 85 km, vodi do samog grada.

Negde na polovini ovog puta nalazi se čuvena planina Rtanj, u čije osvajanje smo krenuli jutro nakon našeg povratka iz Bugarske i drugog noćenja u Zaječaru.

Smeštaj – prijatno iznenađenje

Kada smo kod noćenja, da odmah u startu pohvalim izbor i cene privatnog – apartmanskog smeštaja, ne znam da li smo ikada i igde jeftinije prošli.

Apartman Urban Life, velik, prostran, dobro opremljen, na samo kilometar od centralnog trga platili smo neverovatnih 18 eura.

Nekih 5 eura skuplji bio je apartman Benita Inn, na vrhu solitera jedne zgrade na krajnjoj istočnoj strani grada.

Kratka istorija grada

Prvi pisani tragovi vezani za Zaječar datiraju iz 15. veka, mada se tek kasnije grad razvija kao zanatsko i trgovačko središte Timočke krajine.

U istoriji grada poseban značaj ima 1833. godina, kada je oslobođen od Osmanlija, kao i događaji iz 1883. godine poznati pod nazivom „Timočka buna“ – oružana pobuna protiv vlasti kralja Milana Obrenovića, ugušena u krvi.

Kultura i Zoran Radmilović

U novije vreme Zaječar je poznat po kulturnim manifestacijama – rok festival „Gitarijada“, kao i pozorišni festivali „Joakim Vujić“ i „Dani Zorana Radmilovića“ posvećeni ovom čuvenom glumcu, Zaječarcu po rođenju.

U šetnji centrom grada obišli smo i njegov spomenik koji se nalazi nedaleko od zgrade pozorišta.

Narodni muzej Zaječar – srce istorije

Odredište kojem smo posvetili posebnu pažnju i najviše vremena je Narodni muzej Zaječar.

Prelepa zgrada muzeja koji je otvoren 1951. godine i koji predstavlja istinskog „čuvara“ istorije cele Timočke krajine, nalazi se na istočnoj strani centralnog gradskog trga – Trga Oslobođenja.

Ljubaznošću uprave muzeja imali smo besplatan obilazak pa ovde koristim priliku da se još jednom zahvalim na susretljivosti i saradnji.

Zgrada u kojoj je smešten muzej datira iz 1927. godine, kada je podignuta za potrebe vojne ustanove za projektovanje puteva.

Od nekoliko lepih, starih zdanja u centru grada, ova zgrada mi se najviše dopala i svojom gracioznošću baš odudara od okruženja sa nemalim brojem sivih i monotonih građevina iz tzv. soc-realizma.

Šta sve čuva muzej

Muzej ima nekoliko odeljenja: arheologija, etnologija, istorija i istorija umetnosti.

Felix Romuliana – vrhunac arheologije

Svakako da najveći značaj imaju eksponati koji potiču iz Felix Romuliane, među kojima se posebno ističu glava cara Galerija izrađena od vrlo skupog kamena (egipatski porfir), mermerne glave Jupitera i Herkula, mozaici sa lavirintom i scenama iz lova.

Tu su i ukrasni luk sa natpisom „Felix Romuliana“ kao ključni dokaz identifikacije lokaliteta, fragmenti zidnih reljefa, dekorativni kameni elementi, arhitektonske obloge od skupocenog kamena itd.

Istorijsko odeljenje

U okviru istorijskog odeljenja videli smo postavku koja prati istoriju Timočke krajine i razvoj Zaječara i okoline.

Kroz izložene fotografije, dokumente, lične predmete, oružje i vojnu opremu prikazani su najznačajniji događaji i ličnosti od 18. veka pa do danas.

Etnologija – najšareniji deo muzeja

Ako nije najzanimljivije svakako je odeljenje etnologije najšarenije u muzeju jer se bavi prikazom mešavine brojnih, različitih etničkih uticaja na život ovog kraja.

Zbirka je podeljena na etnologiju grada i etnologiju sela.

Etnologija grada obuhvata izložbu gradskih nošnji, nakita, tekstila, kućnog inventara, zanata, predmeta za svakodnevnu upotrebu itd.

Etnologija sela obuhvata prikaz seoske narodne nošnje, narodnih muzičkih instrumenata, pokućstva, poljoprivrednih alatki, tradicionalnih zanata itd.

Istorija umetnosti

Odeljenje istorije umetnosti obuhvata slike, crteže, ikone, grafike i skulpture srpske i jugoslovenske likovne umetnosti, dok se u zbirci primenjene umetnosti mogu videti plakati, pozorišni i modni kostimi, umetnički predmeti od keramike i stakla itd.

Veći deo etnološke postavke izložen je u Radul-begovom konaku, staroj orijentalnoj kući koja se nalazi 250 metara udaljena od zgrade muzeja, sa druge strane Trga oslobođenja.

Trg oslobođenja i gradska atmosfera

Trg je centralno mesto okupljanja u gradu.

Tu su zgrade gradske kuće, suda, kafići, prodavnice i dešavanja tokom cele godine.

U neposrednoj blizini muzeja je prelepo zdanje Gradske kafane, jednog od simbola grada.

Obzirom da u kafanu nismo stigli da odemo, slobodno se može reći da grad nismo upoznali – staro je pravilo da ako želiš da spoznaš dušu nekog mesta moraš izdvojiti vreme za gastro–boemski trenutak.

Šetnja kroz grad i Saborna crkva

Pre polaska za Bugarsku, a nakon završene posete muzeju, malo smo još prošetali centralnim gradskim ulicama, a sunce je odlučilo da nas „počasti“ svojim prisustvom baš u pravom momentu.

Osim ranije pomenutog zdanja Narodnog pozorišta i spomenika Zoranu Radmiloviću, i pored nekoliko lepih zgrada u kojima su smeštene škole i razne državne institucije, svojim izgledom i značajem svakako se izdvaja Saborna crkva Rođenja Presvete Bogorodice.

Crkva je podignuta 1834. godine na osnovu inicijative kneza Miloša Obrenovića i vezana je za osnivanje Timočke eparhije.

U momentu kada smo mi posetili crkvu u njoj i oko nje je bilo prilično živahno – Lazareva subota tj. Vrbica predstavlja jedan od najveselijih praznika u srpskoj tradiciji i svojevrsni uvod u uskršnje praznične dane.

Neočekivani kontinuitet običaja

Zanimljivo je da smo samo 24 sata kasnije doživeli svojevrsni „deja vu“ – u Sofiji su se na svakom koraku delile vrbove grančice, a redovi i gužve pred crkvama su bili pozamašni.

Bugari su, iz praktičnih razloga (nedeljom svi imaju više slobodnog vremena), segment istog praznika koji se odnosi na nošenje vrbovih grančica, pevanje dečjih pesama, obilazak kuća od strane „lazarki“ prebacili na nedelju…

Završetak šetnje

Iako smo maksimalno uživali u prijatnom i sunčanom prepodnevu, šetnju smo morali završiti jer je još „puno posla“ bilo pred nama – prelazak EU granice, obilazak Magura pećine, vožnja od 240 km do Sofije po izuzetno lošem i zahtevnom putu itd.

Zaključak

Zaječar se u ovom kratkom, ali intenzivnom boravku pokazao kao grad koji je istovremeno istorijski slojevit, kulturno živ i turistički potcenjen. Od rimskog nasleđa Felix Romuliane, preko muzeja koji funkcioniše kao pravi vremeplov Timočke krajine, pa sve do šetnje kroz Trg oslobođenja i Saborne crkve, grad nudi mnogo više nego što se na prvi pogled vidi. Ova prolećna epizoda bila je tek prvi susret, ali dovoljno snažan da ostavi utisak mesta koje zaslužuje sporije, dublje i pažljivije upoznavanje.