by Uvod u Drač
Drač je drugi najveći grad u Albaniji, odmah iza glavnog grada Tirane, od koje je udaljen svega oko 40 kilometara. Procene broja stanovnika znatno variraju i kreću se između 110 i 170 hiljada, dok ceo okrug Drač ima približno 280.000 stanovnika.
Nalazi se na zapadu Albanije, na obali Jadranskog mora, i poznat je pre svega po svojoj luci, jednoj od najstarijih na celom Jadranu. Grad Drač, nekada poznat kao antički Epidamnos, kasnije Dyrrachium, nastao je u 7. veku pre nove ere, a njegova luka postoji gotovo od samog osnivanja grada.
Vekovima je bila ključna trgovačka tačka između Balkana i Italije, a u rimsko doba služila je kao polazište poznatog Via Egnatia, puta koji je povezivao Jadran sa Carigradom. Najveću modernizaciju luka je doživela tokom italijanske uprave gradom (1928–1934.), kada su izgrađeni lukobrani, gatovi i skladišta.
Poslednje dve decenije, grad i njegova okolina postaju šire poznati kao atraktivna turistička destinacija, pre svega zahvaljujući dugačkim peščanim plažama uz koje su nikli moderni hoteli, pansiona, restorani i drugi sadržaji. Albanija je godinama unazad jedno od najsnažnije rastućih evropskih turističkih odredišta, a jedan od njenih glavnih aduta, posebno u severnom i severozapadnom delu, je upravo Drač.
Ukoliko dolazite u Drač direktno, ukupna kilometraža iznosi 685 km (od Novog Sada), a najbliža ruta je ona preko Srbije i Crne Gore (od Podgorice je udaljenost 170 km) i Skadra.
Naša kamperska turneja
Naša velika kamperska turneja kroz Albaniju, Grčku i Makedoniju započela je u okolini Drača, tačnije u kampu Pa Emer, smeštenom u blizini mesta Karpen, svega 25 kilometara južno od grada. O tome kako je izgledalo naše kampovanje u ovom delu Albanije možete pročitati ovde:
Naš dan je bio koncipiran tako da nakon prepodeva na plaži i ručka, popodne provedemo na nekom izletu. Prvog dana smo obišli Tiranu, drugog Kruju, dok je treći bio rezervisan za Drač. Jedina promena bila je odluka da u Drač odemo odmah ujutro, jer smo želeli da se tog dana malo počastimo i konačno probamo lokalni burek, o kojem smo slušali same pohvale.
Byrek me djathë, albanski naziv za burek sa sirom, sasvim je drugačiji od onoga na šta smo navikli kod nas. Znatno je tanji, lakši, prozračniji i nije mastan, a peče se sa vrlo malo ulja. Uglavnom, nas je oduševio, a ideja da tako započnemo dan bila je pun pogodak. I, napomena – uzmite odmah dva komada, posebno ako ste pri apetitu 😊. Cena mu je za svaku pohvalu – oko pola eura!
Lokal “Bule’s Best Byrek in Town” nalazi se na adresi Rruga Kalase 9 – mala bočna ulica u odnosu na glavni gradski bulevar, u blizini amfiteatra i parkinga gde smo ostavili naš auto. Koliko snažno preporučujem burek, toliko ne preporučujem pomenuti parking 😊. On jeste lociran na najboljoj mogućoj lokaciji (Rruga Kolonel Tomson 8C6W+6F4), no cena mu je bila kao da smo se parkirali usred Londona!
Gazda parkinga se barem malo “izvadio” za ovo deranje, pa je njegova enormna fizička snaga bila presudna da se naš Golf ipak pokrene, uprkos akumulatoru koji je baš u Draču odlučio da se rastane sa nama 😊. Potraga za novim parkingom, uz haotične podatke na Google mapama po bespućima predgrađa Drača, zaslužuje posebnu priču, neki drugi put 😊.
Šetnja centrom grada
Našavši slobodnu klupu uz zgradu gradske kuće, uživali smo u ovom mini gastro doživljaju sa pogledom na centralni gradski trg – Sheshi Liria (Trg slobode), koji je ujedno i najbolja polazna tačka za razgledanje grada.
Uredan, čist i blistav trg ispunjen je malim fontanama i palmama, oivičen zdanjima gradske kuće, pozorišta i Velike džamije.
Rimski amfiteatar – srce antičkog Drača
Odmah iza Velike džamije nalazi se najveća lokalna turistička atrakcija – Rimski amfiteatar iz 2. veka. Za ovaj simbol grada kažu da je najveći rimski amfiteatar na Balkanu, a u svoje vreme primao je oko 20.000 posetilaca. Neobično je što se nalazi u samom centru grada, okružen stambenim zgradama i kućama.
Amfiteatar ima eliptičan oblik i dimenzije 132 × 113 metara, dok arena unutar njega meri oko 61 × 42 metra i visoka je oko 20 metara. Tamo su se održavale borbe gladijatora, borbe sa divljim životinjama i druge javne priredbe sve do 4. veka.
Posle prestanka borbi, amfiteatar je pretrpeo štetu usled zemljotresa i propadanja, a u 4.–5. veku unutar njega je izgrađena rani hrišćanski hram/kapela ukrašena mozaicima i freskama, čiji fragmenti su vidljivi i danas. Rimski amfiteatar je ponovo otkriven tek 1966. godine i od tada je delimično iskopan i dostupan za posetioce.
Bulevardi Epidamn i Venecijanska kula
Bulevardi Epidamn je glavna ulica u centralnom delu grada i proteže se od Trga slobode do luke. U njoj se nalaze restorani, barovi, prodavnice i suvenirnice, pa je ovaj deo grada najposećeniji i najpopularniji kod turista.
Na kraju starogradskog jezgra nalazi se prelepa Venecijanska kula, najatraktivniji segment nekadašnjeg gradskog bedema. Ova kamena, okrugla kula potiče iz vizantijskog perioda i prvobitno je nastala tokom vladavine cara Anastazija I (491–518), dok je današnji izgled i formu dobila u 15. veku, za vreme mletačke vladavine gradom.
Zahvaljujući EU fondovima, kula je tokom 2022–2023. temeljno rekonstruisana i pretvorena u prvi albanski centar za tumačenje baštine.
U prizemlju kule, osim blagajne i suvenirnice, za posetioce su priređeni multimedijalni i interaktivni sadržaji (VR naočari, audio vodiči, projekcije itd.) koji oživljavaju istorijske događaje i prikazuju kako je grad izgledao kroz vekove.
Posetioci se stepenicama penju na vrh kule, sa koje se pruža pogled na ostatke starih zidina, more i luku.
Convex Dome i italijanska arhitektura
U neposrednoj blizini, između kule i luke, podignuto je zanimljivo savremeno arhitektonsko-umetničko delo – Convex Dome. Ova moćna struktura u obliku konveksne kupole simbolizuje jedra raširena udarima vetra i svojom grandioznošću privlači pažnju svim posetiocima.
Nakon posete kuli, prošetali smo ulicom koja se proteže uz luku, koju krase građevine iz italijanskog perioda, asocirajući na Rijeku, Pulu ili Trst.
Pravoslavna crkva i verski život
U ovom delu nalazi se pravoslavna crkva posvećena Svetim apostolima Pavlu i Astitu, svečano otvorena i osvećena 2009. godine. Prema popisu iz 2023. godine, u Draču živi oko 6.800 pravoslavaca, a ovaj lepo uređeni kompleks nije samo verski objekat, nego i živo središte pravoslavne tradicije i zajedničkog života, sa istorijskim korenima u ranim hrišćanskim vremenima i modernim ulogama u zajednici.
Pauza za kafu i umetničke skulpture
Za obaveznu kafe-pauzu izabrali smo lokal na šetalištu uz more, nedaleko od kule. Šetalište je prostrano i dugačko, a ispod njega se nalazi peščana plaža koja nije naročito privlačna zbog velike količine morske trave koju talasi stalno izbacuju na obalu. Plaže koje su turistima drage nalaze se kilometrima severnije i južnije.
U neposrednoj blizini lokala nalazi se jedno od popularnijih mesta za fotografisanje zahvaljujući nizu atraktivnih bronzanih skulptura.
Oko 500 metara dalje niz šetalište nalazi se najveći arheološki muzej u Albaniji sa bogatom zbirkom predmeta iz antičkog perioda – statue, reljefi, keramika, novac itd.
Naša šetnja se završila povratkom do polazne tačke – pomenutog parkinga ulicom Rruga Anasta Durrsaku, koja proteže od kule uz najočuvaniji segment starih gradskih zidina. Prekopua je savremeno zdanje Univerziteta u Draču, a za ljubitelje muzeja, podatak da se neposredno uz parking nalazi Etnografski muzej, koji je trenutno van funkcije zbog oštećenja nastalih u jakom zemljotresu 2019. godine.
Zaključak
Drač je grad u kojem istorija i moderna turistička ponuda idu ruku pod ruku. Od antičkog amfiteatra i vizantijske Venecijanske kule, preko savremenih umetničkih instalacija i šetališta, do autentičnih gastronomskih doživljaja – svaki kutak Drača nudi nešto posebno za istraživanje i uživanje.
